Drinkbare Natuur

Water is overal. We drinken het, koken ermee, wassen ermee en vertrouwen erop dat het iedere dag schoon uit de kraan komt. Tegelijkertijd staat de beschikbaarheid van schoon drinkwater en een gezonde natuur steeds meer onder druk door klimaatverandering, vervuiling en ruimtelijke keuzes. En ondertussen blijft die kwetsbaarheid voor veel mensen grotendeels onzichtbaar, zolang schoon water vanzelfsprekend uit de kraan stroomt. PWN onderzoekt daarom hoe de relatie tussen water, natuur en samenleving kan veranderen en hoe een gezond ecosysteem weer de basis kan vormen voor betrouwbaar drinkwater.

PWN is verantwoordelijk voor zowel de productie van drinkwater als het beheer van natuurgebieden in Noord-Holland. Een gezonde natuur is daarmee niet alleen belangrijk voor de leefomgeving, maar ook direct verbonden aan de kwaliteit en beschikbaarheid van drinkwater.

Hoe kunnen we zichtbaar maken wat nu onzichtbaar is, zodat mensen zich opnieuw verbinden met water en natuur en samen verantwoordelijkheid nemen voor een gezonde leefomgeving? Het onderzoek richt zich op de verborgen onderdelen van het watersysteem, zoals de kwaliteit en kwetsbaarheid van de waterbron, de rol van natuur, de benodigde infrastructuur en de inspanning die nodig is om schoon drinkwater te produceren.

Daarbij gaat het niet om één technische oplossing, maar om het zichtbaar en bespreekbaar maken van afhankelijkheden tussen natuur, infrastructuur, organisaties en gebruikers. Het doel is om nieuwe vormen van samenwerking, eigenaarschap en handelingsperspectief te verkennen.

Voor dit Co/Lab werd ontwerper Katinka Versendaal geselecteerd als kwartiermaker. In haar werk onderzoekt zij hoe complexe maatschappelijke vraagstukken dichter bij mensen kunnen worden gebracht door ze tastbaar en ervaarbaar te maken. Niet om direct met oplossingen te komen, maar om ruimte te maken voor nieuwe perspectieven, vragen en gesprekken over de toekomst van onze leefomgeving. Juist in een onderwerp als drinkwater ziet zij een uitdaging: veel mensen ervaren water als iets vanzelfsprekends, terwijl er een complex ecosysteem aan ten grondslag ligt.

Volgens Katinka ligt er een kans om mensen anders te laten kijken naar hun relatie met water en het landschap. Niet door alleen informatie te geven, maar door ervaringen te creëren die uitnodigen tot een ander perspectief, (zelf)reflectie en een open gesprek. Welke verhalen blijven nu buiten beeld? Welke relaties zien we niet? En wat verandert er wanneer we niet alleen vanuit menselijke behoeften kijken, maar ook vanuit het perspectief en behoeften van het water zelf en de meer-dan-menselijke watergebruikers? Dat zijn vragen die zij gedurende het traject wil onderzoeken.

Onderzoekend naar een levend systeem

Het eerste jaar van het Co/Lab staat in het teken van onderzoek, definiëring en verbinden met zowel menselijke als meer dan menselijke stakeholders. Katinka gaat in en rondom West-Friesland het gebied in, spreekt met bewoners, experts, ontwerpers, beleidsmakers en andere betrokkenen en verkent bestaande initiatieven en ontwikkelingen. Het gebied fungeert daarbij niet als afgebakende casus, maar als een plek waar bredere vragen over water, natuur en leefomgeving zichtbaar worden. Daarbij onderzoekt zij niet alleen de technische kant van drinkwater, maar juist ook de ecologische, culturele, historische en sociale dimensies van het watersysteem.

De inzichten uit deze verkenning worden vertaald naar een gezamenlijk narratief en een expositie die stakeholders uitnodigt om bij dit project aan te sluiten. Deze verkenning vormt bovendien de basis voor meerdere ontwerpvragen voor ontwerpers die richting geven aan het vervolg van het traject in 2027.

Een impact die verder rijkt

Juist de schaal van het vraagstuk spreekt Katinka aan. Drinkwater, natuur, landbouw, ruimtelijke ontwikkeling en klimaat zijn nauw met elkaar verbonden. De ambitie van het Co/Lab Drinkbare Natuur reikt daarbij verder dan één gebied of één organisatie. Hoewel het onderzoek is gestart in de context van gebied West-Friesland, houden water en natuur zich natuurlijk niet aan die gebiedsgrenzen. De vraagstukken die hier zichtbaar worden staan dan ook in verbinding met andere regio’s en contexten. Juist daarom wordt er gezocht naar inzichten en werkwijzen die voortkomen uit deze specifieke context, maar ook herkenbaar en bruikbaar kunnen zijn op andere plekken.