Grassroots is een tweejarig samenwerkingsproject waarin startups, ontwerpers, onderzoekers en kennispartners samen werken aan de voedseltransitie. Na een Open Call zijn ontwerpers Marije Vogelzang, Katja Gruijters en Meta van Drunen geselecteerd. Inmiddels zijn zij aan de slag binnen de Minimum Viable Ecosystems (MVE’s) rond drie agrofood-startups, waar ze onderzoeken hoe ontwerpkracht veelbelovende agrofood-innovaties kan helpen uitgroeien tot sterke ecosystemen met blijvende maatschappelijke impact.
In het kort:
Ontwerp: Amy Goris (Greenberry), Anna Kozera en Kate Spiering en Asia (Ideate)
Samenwerking tussen: Wageningen University & Research (WUR), Rotterdam School of Management, Erasmus University (RSM), Scale-up Practitioners, In4Art en Dutch Design Foundation (DDF)
Lab Manager: Janne Spork
Thema: agrofood
Dit project maakt onderdeel uit het van het programma Ontwerpkracht & Transities, dat wordt gefinancierd met de PPS-i-middelen van het ministerie van Economische Zaken vanuit TKI CLICKNL.
Het Nederlandse voedselsysteem staat voor grote uitdagingen. Hoewel steeds meer startups werken aan innovatieve oplossingen, blijkt de stap naar structurele impact lastig. Daarvoor zijn naast nieuwe producten en technologieën ook sterke samenwerkingen en ecosystemen nodig.
Grassroots ontwikkelde daarom drie Minimum Viable Ecosystems (MVE’s) rond agrofood-startups: kleine ecosystemen waarin verschillende partijen samen waarde creëren. Kennisinstellingen, onderzoekers, creatieve partners en ontwerpers onderzoeken samen wat nodig is om innovaties verder te brengen. Wageningen University & Research (WUR) zorgt voor de wetenschappelijke onderbouwing en impactevaluatie, Rotterdam School of Management, Erasmus University (RSM) brengt expertise in ondernemerschap en ecosysteeminnovatie en Scale-up Practitioners werkt vanuit kennis van MVE-methodiek en ecosysteemontwikkeling. In4Art begeleidt de innovatielabs en ondersteunt de creatieve partners in het traject. Dutch Design Foundation (DDF) draagt bij vanuit haar expertise in design en maatschappelijke transities en faciliteert de samenwerking, communicatie en presentatie van de resultaten tijdens Dutch Design Week (DDW).
Door deze verschillende perspectieven samen te brengen, onderzoekt Grassroots hoe ecosystemen rond agrofood-startups kunnen groeien, welke rol ontwerpkracht daarin kan spelen en hoe deze aanpak ook voor andere circulaire innovaties toepasbaar kan worden.
Van startup naar ecosysteem
Voor de drie MVE’s zijn Marije Vogelzang, Katja Gruijters en Meta van Drunen geselecteerd. Elk brengt vanuit een eigen ontwerppraktijk een specifieke blik op de voedseltransitie mee.
Food stays Food: reststromen opnieuw waarderen
Binnen Food stays Food staat de vraag centraal: wat is de rol van reststromen, in dit geval brouwersgraan, in een duurzaam voedselsysteem?
Initiator MaGie Creations werkt aan het opnieuw benutten van reststromen uit de voedselketen als volwaardige ingrediënten voor menselijke consumptie. De uitdaging is daarbij niet alleen om een reststroom technisch te verwerken, maar ook om de waarde ervan opnieuw te definiëren. Hoe verander je de perceptie van een grondstof die nu vaak als afval of bijproduct wordt gezien?
Fooddesigner Katja Gruijters brengt ruim 25 jaar ervaring mee in het herwaarderen van ingrediënten en voedselstromen die doorgaans als verlies worden beschouwd. In haar werk verschuift ze perceptie door mensen iets te laten ervaren. Via vorm, smaak, ritueel en verhaal maakt ze zichtbaar en voelbaar waarom iets waarde heeft.
Binnen Grassroots onderzoekt ze samen met MaGie Creations en de andere MVE-partners hoe brouwersgraan kan veranderen van reststroom in een verbindend en waardevol element binnen een nieuw ecosysteem.
“Katja Gruijters laat zien dat niets verloren hoeft te zijn als we opnieuw kunnen ervaren waarom iets waardevol is. Ze weet de perceptie rond reststromen te verschuiven en ingrediënten die als verlies worden gezien nieuwe betekenis te geven.”
Marketplace for Alternative Ingredients: de toekomst van gras
De MVE Marketplace for Alternative Ingredients vertrekt vanuit de vraag: wat is de rol van gras in een duurzaam voedselsysteem voor dieren, mensen en natuur?
Grassa onderzoekt hoe de voedingswaarde van gras volledig kan worden benut. Door gras te persen, verhitten en filteren ontstaan hoogwaardige ingrediënten voor mens en dier, terwijl de vezelstroom beschikbaar blijft voor veevoer. Daarmee kan gras bijdragen aan het sluiten van nutriëntenkringlopen en het beter benutten van lokaal beschikbare grondstoffen.
Maar technologie alleen is niet genoeg. Als gras een nieuwe plek krijgt in ons voedselsysteem, vraagt dat ook om een verandering in perceptie, gedrag en cultuur. Wat betekent gras als voedsel voor mensen? Welke waarde kennen we eraan toe?
Fooddesigner Marije Vogelzang is geselecteerd vanwege haar vermogen om complexe voedselsystemen zichtbaar en ervaarbaar te maken. In haar werk staat niet het voedsel zelf centraal, maar de mens: onze emoties, gewoonten en culturele patronen.
Haar vertrekpunt is prikkelend: waarom zou gras eigenlijk als substituut moeten worden gezien? Door gras te benaderen als een product met een eigen culturele en zintuiglijke betekenis, ontstaat ruimte voor een ander perspectief op de toekomst van voedsel.
“De transitie naar een ander voedselsysteem vraagt niet alleen om nieuwe ingrediënten, maar ook om een verandering in hoe we naar voedsel kijken. Marije Vogelzang onderzoekt hoe betekenis, cultuur en ervaring kunnen helpen om gras een eigen plek en waarde te geven.”
Healthy Food Landscapes: stad, land en voedsel verbinden
De derde MVE, Healthy Food Landscapes, onderzoekt hoe boeren en gemeenschappen kunnen worden betrokken bij een nieuwe vorm van landbouw en landschap die biodiversiteit, bodemgezondheid en lokale voedselproductie versterkt.
Initiator Circlefarming werkt aan lokale, diverse en plantaardige voedselproductie rond dichtbevolkte gebieden. De ambitie is om niet alleen boeren te ondersteunen in de overgang naar regeneratieve landbouw, maar ook gemeenschappen opnieuw met hun voedsel te verbinden.
Ontwerper Meta van Drunen kijkt naar stad en land als één samenhangend voedsellandschap. Vanuit haar werk op het snijvlak van stedelijke en landelijke gebiedsontwikkeling verbindt ze ruimtelijke ontwikkeling, landbouw en sociale cohesie. Ook haar eigen ervaring als boer en haar netwerk van boeren en initiatieven in de Achterhoek brengen het vraagstuk direct naar de praktijk.
Binnen deze MVE onderzoekt ze hoe food connection spaces kunnen ontstaan: plekken waar regeneratieve landbouw, lokale voedselproductie en sociale interactie samenkomen. Niet alleen door een nieuw landschap te verbeelden, maar door samen met betrokkenen te onderzoeken hoe zo’n landschap daadwerkelijk kan groeien.
“Een gezond voedsellandschap ontstaat niet alleen door anders te boeren, maar ook door nieuwe verbindingen tussen boeren, gemeenschappen en hun omgeving. Meta van Drunen verbindt ruimtelijke ontwikkeling, landbouw en sociale cohesie en brengt dit vraagstuk direct naar de praktijk.”
Ontwerpen aan wat nog niet bestaat
Met deze drie ontwerpers gaat Grassroots nu de volgende fase in. De komende maanden werken zij samen met startups, onderzoekers en andere partners aan het verder vormgeven van de drie MVE’s. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat er binnen de afzonderlijke ecosystemen nodig is, maar ook naar methodieken die kunnen helpen om vergelijkbare ecosystemen in de toekomst te ontwikkelen.
Grassroots is daarmee zowel een ontwerptraject als een onderzoek. Door in de praktijk te experimenteren, te testen en te reflecteren, wordt onderzocht hoe ontwerpkracht kan bijdragen aan systeemverandering: door nieuwe verhalen te creëren, verborgen aannames zichtbaar te maken, samenwerkingen te ontwerpen en nieuwe toekomsten voorstelbaar én ervaarbaar te maken.
De ambitie is om niet alleen drie ecosystemen te laten groeien, maar ook kennis en methodieken te ontwikkelen die anderen kunnen helpen om de voedseltransitie verder in beweging te brengen.